Kwetsbaar leven

Vandaag kocht ik De berg van de ziel, een persoonlijk essay over kwetsbaar leven, geschreven door Christa Anbeek en Ada de Jong.
De afgelopen weken was ik me weer enorm bewust van mijn eigen kwetsbaarheid. Dacht na over mijn levensloop, hoe vooral mijn vaders dood mij gevormd heeft tot de mens die ik nu ben.
Mag ik kwetsbaar zijn van mezelf? Mag ik ontzettend bang zijn dat mijn kinderen iets overkomt, gewoonweg omdat ik dat oerverdriet niet nog een keer wil meemaken?
Het begon ermee dat Colm Tóibín mij met het eerste verhaal uit zijn bundel De lege familie in één klap terugbracht naar de maand voorafgaand aan mijn vaders sterfdag. De hoofdpersoon is acht jaar en zijn vader ligt in het ziekenhuis. Hij logeert met zijn broer bij een tante - 'alles was grauw en vreemd' - en de kinderen weten niet hoe lang ze daar moeten blijven. Zijn moeder neemt geen contact met hen op in die tijd en ook naderhand hebben de kinderen nooit gevraagd om uitleg 'of ze in die maanden benieuwd was geweest hoe het met ons ging of hoe we ons voelden'.
'Dat zou niets voor moeten stellen, want het leek  niets, net zoals één min één nul lijkt. Het zou nauwelijks het vermelden waard moeten zijn' ... 'Het is alsof Cathal en ik de tijd in de schemerwereld doorbrachten, alsof we langzaam werden neergelaten in het donker, waar al het vertrouwde ontbrak, en alsof niets wat we zeiden of deden daar iets aan kon veranderen. Omdat niemand ons kwaad deed of bang maakte, kwam het niet in ons op dat we ons in een wereld bevonden waar niemand van ons hield, of dat zoiets van enige betekenis kon zijn. We beklaagden ons niet. We waren van alles ontdaan, en in dat vacuüm trad iets als een stilte op - vrijwel geen geluid, alleen wat trieste weerklanken en onbestemde gevoelens.'
... 'er doen zich nu nachten voor'...'waarin die trieste weerklanken en onbestemde gevoelens zich met iets grotere intensiteit dan voorheen aan me opdringen. Ze zijn als fluisteringen of als opgesloten jammerklachten.' ... 'Mijn broer en ik leerden om geen mens te vertrouwen. We leerden toen om niet te praten over de dingen die voor ons van belang waren, en met een verbeten, koppig soort trots hielden we ons daar ons hele leven zo veel mogelijk aan, alsof het een verworvenheid was.'
Zo'n ervaring vormt je. De onbevangenheid is eraf. Ik merk het keer op keer in mijn leven. Onbewust ben ik iedere keer aan het leven alsof het niet gebeurd is. Dat is wat ik denk dat ik moet doen. Omdat ik denk dat mensen niet houden van beschadigde mensen die bang zijn. En ik wil dat er van mij gehouden wordt. Het liefst op die manier waarop er voor mijn vaders dood van mij gehouden werd, toen alles nog goed was. En iedere keer word ik teruggefloten. Door mijn ziel? Want ik voel dat dit niet de manier is. Het het heeft iets respectloos en ik wil respect hebben voor mezelf, voor de hele mens die ik ben, ongeacht hoe ik er aan toe ben.
Het boek van Christa Anbeek en Ada de Jong gaat over dit kwetsbaar leven. Hoe je dat doet. Hoewel de inleiding hartverscheurend is, ga ik doorlezen. Ik kom erop terug.

Omhels het leven

Afgelopen januari gaf ik samen met Jan V. de workshop Lied van troost. Georganiseerd door Tröst (rouwcafé van Alting & partners). Het was een workshop voor mensen die een dierbare verloren hadden en samen wilden schrijven en zingen over dit verdriet en hoe je weer je stappen zet in het leven. Ik verzorgde het tekstgedeelte en Jan componeerde ter plekke het lied.
Deze week kreeg ik een mailtje van een vrouw die deelnam aan de workshop. Zij had het zo mooi gevonden. Ik las de tekst van ons lied nog eens over en beluisterde de opname. Wat geeft het mooi de essentie weer.

Omhels het leven

Groot verdriet in mijn leven,

leegte verscheurt mijn hart.

Ik laat je los,

ga verder waar jij stilstond.

In de stilte vind ik mijzelf,

voel weer ruimte om te delen,

herken mijn eigen blije ik.

Neem mee wat jij mij gaf

en omhels het leven.

Neem mee wat jij mij gaf

en omhels het leven.

https://www.dropbox.com/s/cxi3n53sqv5szgs/20130110_125543.mp4 

http://mirdinara.blogspot.nl/2012/06/enjoy.html

Lofzang op het leven

Jan Simoen is overleden. Hij was een Belgische jeugdboekenschrijver. Ik ken zijn werk niet, maar daar gaat verandering in komen. Las daarnet een prachtig interview met hem en wil jullie zijn ode aan het leven niet onthouden. 

Simoens woorden ontroerden me. Wil weer slechts bezig zijn met het wezenlijke: mijn leven leven. Vroeg me gisteren nog af hoe goed ik mezelf tot nu toe heb leren kennen. Ik mezelf? Moest natuurlijk aan Tolle denken en voelde ook heel sterk dat er een 'hemels' Ik is, een goddelijke ziel, en een 'aardse' Joyce die door de berm ploetert en waar met mededogen naar gekeken dient te worden. 

Vanochtend wordt de aardse Joyce geïnspireerd door de mooie woorden van Jan Simoen:

Ik voel me uitgeprocedeerd, als een asielzoeker die heel erg gehecht is geraakt aan het land waar hij zich de laatste jaren zo goed thuis voelde, maar binnen een paar maanden op het vliegtuig wordt gezet. Mijn land heet niet België of Nederland of Zweden, het heet Leven, en boy o boy, wat heb ik me hier thuis gevoeld, de laatste 59 jaar. Het is zo'n mooi land, dat leven. Ik hou van de mensen die erin rondlopen, ik hou van zijn muziek, zijn landschappen, zijn gebouwen, zijn schilderijen, zijn foto's, zijn films, zijn wielrenners, zijn beeldhouwers, zijn beenhouwers, zijn straten, zijn pleinen, zijn treinen, zijn wijn, zijn huizen, zijn tuinen, zijn appels, zijn aardbeien, zijn Macbook Airs, zijn gezever, zijn getater, zijn gedichten, zijn stripverhalen, zijn gelach, zijn gekonkelfoes, zijn reclames, zijn continenten, zijn steden, zijn vriendschappen, zijn seizoenen, zijn kinderen die spelen in het park, zijn Moleskine opschrijfboekjes met de zwarte elastiekjes, zijn hoeden en sjaals van Paul Smith, zijn vergezichten over de Schelde, zijn wandelingen langs de Seine en zijn mistflarden boven de herfstige velden. Zijn Schotse landschappen en zijn witte klippen van Dover. Zijn zee, altijd weer. Zijn prachtige vrouwen die flaneren langs de Graslei, zijn concerten van Leonard Cohen en zijn zomerse ontbijten onder de appelboom. Zijn donkere dagen voor Kerstmis als je het licht 's ochtends al moet aandoen en de verwarming hoger draait en je geweldige vrouw binnenkomt van de bakker met verse broodjes en een superdikke krant, en je zet nog gauw ‘The Messiah' op voor ze de koffie uitschenkt. Nespresso volluto, met een dikke schuimende melkkraag en twee klontjes. De knalrode trui van Fabian Cancellara vanuit de helikopter gefilmd, met dat grote witte kruis van kampioen van Zwitserland op zijn brede rug. Het vijfde seizoen van ‘Mad Men'. De lange aperitiefsessies bij de vrienden, met heel veel cava en nog meer gelach. En ik spreek de taal van dat Leven zo goed. Natuurlijk is het niet eerlijk, dat leven, dat wisten we allang.

Foto: Marco Mertens

Tikkun

Vorige week zag ik in de aflevering van Boeken een gesprek met de Israëlische schrijver David Grossman. Hij verloor zes jaar geleden zijn zoon aan de Libanonoorlog en schreef er een prachtig boek over.
"Ik vond dat ik moest schrijven omdat ik dacht: Als ik de pech heb of gedoemd ben om naar dit eiland van leed en verdriet gestuurd te worden, dan wil ik het tenminste op mijn manier in kaart brengen."
Het wonderbaarlijke was dat hij een dag na de sjiva, de zeven dagen van rouw in het Jodendom, weer begon te schrijven.
"Soms keek ik naar mezelf en dacht ik: Ben ik gek, dat ik 'n uur lang zit te zoeken naar de juiste metafoor of uitdrukking terwijl de wereld om mij heen in elkaar stort?
Maar als ik dan het juiste woord vond, gaf dat een gevoel van genezing, in het Hebreeuws zeggen we tikkun. Het is een kabbalistisch idee dat er iets geneest in de wereld als je iets goeds doet. En het vinden van het juiste woord dat precies verwoordde wat ik voelde, dat genas iets in een oneerlijke wereld," zegt Grossman.
Ik heb het boek afgelopen weekend zitten lezen tijdens mijn middag in de rouwwinkel waar ik vrijwilligerswerk doe. Heel erg mooi en heel erg indrukwekkend. Grossman verwoordt op poëtische wijze iets wat eigenlijk ondoenlijk is, want geen enkel woord dekt precies de lading. Toch heeft hij die uiterst persoonlijke poging gedaan die heel sterk binnenkomt.
Ik heb me gewoon opengesteld voor de woorden en die gelezen als poëzie. Er zijn woorden en er is de stilte tussen de zinnen. Grossman leidde me al zoekend, zowel de geest als zintuigen op scherp, door zijn landschap van rouw. Hij ontziet je niet, wordt nergens sentimenteel. Heel erg mooi.

Don't be satisfied with stories,

how things have gone with others.

Unfold your own myth

without complicated explanations

- Rumi - 

foto: I love sufism - Facebookpagina

À-dieu Bibian Harmsen

Op 25 juli is Bibian Harmsen gestorven. Ik zag het toen ik op de camping nietsvermoedend mijn telefoon aanzette en even door de twitterberichten scrolde.
Bibian schreef op haar blog over de kanker in haar alvleesklier en lever en wat het met haar deed. Dat heeft ze een ruim een half jaar kunnen doen. Ongelooflijk hoe zo'n ziekte toeslaat.
Ze blijft me bij als een enorm levenslustige jonge vrouw die met een feilloze eerlijkheid de impact van zo'n doodsvonnis beschreef. Ik vond dat moedig, maar vooral enorm inspirerend.
Daarnaast was Bibian moeder van drie kinderen in de basisschoolleeftijd en dat is natuurlijk nog eens extra schrijnend. Deze kinderen maakten driekwart jaar geleden nog deel uit van een gelukkig gezin. Met Bibian als creatieve, vrolijke, misschien een beetje afwijkende moeder, die baste en zong in een bandje en zelfs een eigen platenlabel had.
Die moeder is er nu niet meer.
Moge er mensen voor Bibians gezin klaarstaan met een pan soep, een luisterend oor of een dagje de zinnen verzetten. Moge haar man Klaas de kracht en wijsheid vinden om oog te blijven hebben voor zowel zijn eigen als het verdriet van zijn kinderen en in staat zijn de herinneringen aan Bibian levend te houden.

À-dieu Bibian Harmsen (1971-2012)

Naschrift:

Ik heb ontdekt dat Klaas zelf een blog gestart is waar Hele Mooie Gedichten op staan. Wijsheid heeft deze man genoeg. Aangrijpend is ook om te lezen hoe het immense verdriet zich vertaalt in dagelijkse strubbels en pijnlijke confrontaties, maar gelukkig ook in hele mooie momenten.

In memoriam

Lieve papa

voor eeuwig en altijd

in mijn herinnering

1975 - 2012

Sterven

Loslaten doet leven, schreef ik vorige week. Het lijkt erop dat het paasfeest dit jaar zijn sporen nagelaten heeft.
Sterven zodat nieuw leven de ruimte krijgt.
Vanochtend realiseerde ik me bij het opstaan dat ik wil sterven aan mijzelf. Niet fysiek dus, maar geestelijk. Ik wil sterven aan mijn ploeterende bestaan. Ik stop ermee, wil niet langer op weg zijn van A naar Beter. Ik wil het opgeven. Maar dan ook echt. Geen hoopvolle ondernemingen meer voor mij. Ik ga sterven aan mijzelf, want als ik het zelf niet doe, dan wordt het wel op een andere manier afgedwongen.
Manlief ging vandaag extra vroeg naar zijn werk. Gaf me een paar extra kusjes alsof hij iets voorvoelde. De kinderen zongen ongedwongen en net als altijd veel te vaak achter elkaar hetzelfde liedje. En opeens voelde ik me iemand die besloten had om op deze dag een einde aan haar leven te maken. Voelde hoe rustig en helder je onder zo'n besluit kan zijn. Hoe de details van het alledaagse ochtendritueel op zo'n dag glashelder binnenkomen.
In mijn mailbox zat een berichtje van Jacinta: In de eenvoud van zijn, ligt je grootste kracht.
Op Facebook las ik een post van Coelho: If you're brave enough to say goodbye, life will reward you with a new hello.
Ik heb besloten mijn spaargeld te besteden aan een goede lens voor ons fototoestel.
Jezus genas niet voor niets zo graag de blinden.

- snoeien doet groeien - 

Ik mag gelukkig zijn

Het is algemeen bekend dat veel mensen op hun stervensuur de schellen van de ogen vallen. Opeens zien ze hun leven in perspectief en helaas roept dat bij menigeen gevoelens van spijt en berouw op.
Elisabeth Kübler-Ross en David Kessler hebben er in Levenslessen over geschreven. Het gegeven intrigeert me enorm. Waarom is het zo ontzettend moeilijk om me voor te stellen dat ik nog maar kort te leven zou hebben? Op de een of andere manier laat mijn geest zich niet voor dat karretje spannen als het niet daadwerkelijk onomstotelijk vaststaat dat ik gauw zal sterven.
Eergisteren kwam ik op de site van Broedgebied terecht. Daar staat, in een blogtekst van Wouter Nieuwenhuizen, de top 5 van dingen die mensen op hun sterfbed betreuren. Het lijstje is opgesteld door een Australische palliatief verpleegkundige:

1. I wish I'd had the courage to live a life true to myself, not the life others expected of me
2. I wish I hadn't worked so hard
3. I wish I'd had the courage to express my feelings
4. I wish I had stayed in touch with my friends
5. I wish that I had let myself be happier

Vooral het laatste punt raakt me. I wish that I had let myself be happier. De formulering is zo ondubbelzinnig: je doet het zelf, hoor, dat ongelukkig zijn. Als jij het wil, kun (je veel vaker) gelukkig zijn. Het woordje 'let' is nog het mooist. Laat het toe, het mag. Echt.

Ik mag gelukkig zijn. 

Dankbaarheid

En toen brak ik gisteren ook nog mijn voet. Ik zit aan huis gekluisterd met de krukken binnen handbereik.
MAAR... het belangrijkste nieuws is dat onze lieve oma M. gisteren naar omstandigheden de beste uitslag heeft kunnen krijgen die maar mogelijk was. Een tumor die niet snel groeit kun je laten zitten, zeker als er verder geen klachten zijn. Ze komt nu onder controle te staan en we gaan er gewoon van uit dat ze nog heel wat jaartjes mee kan.
Toen manlief belde met dit goede nieuws voelde ik hoe het mogelijke toekomstbeeld van chemokuren, aftakeling en zelfs de dood, van mijn schouders gleed.
In bed realiseerde ik me nog hoe snel dit goede nieuws weer gewoon is. Ik heb gewoon diep ademgehaald en alle hoop en vrees van de afgelopen weken van me afgeschud. Vervolgens heb ik er op geproost met manlief en onze andere oma en vandaag loop ik me alweer druk te maken over hoe dat hier nu praktisch allemaal moet met een moeder met een gebroken voet die geen kant uit kan de komende week.
En wat die andere tornado betreft; die is er nog steeds, maar manlief zei gisteren nog dat hij het gevoel had dat het sowieso goed was wat er zou gaan gebeuren. Dat is mooi.
Ik merk dat het me sterkt dat ik niet uit mijn loodje geraakt ben. Dat ik blijkbaar een fundament heb opgebouwd de afgelopen jaren. En dat fundament is er heel lang niet geweest. Ik heb het weer eens ervaren: leven is groeien, meebewegen en je durven overgeven aan wat is. En vooral ook kunnen genieten van al het goede wat er wél is. De afgelopen weken heb ik gemerkt dat ons gezin een heel fijne uitvalsbasis is en daar ben ik heel dankbaar voor. Net als voor de jaren die ons met oma M. vermoedelijk nog gegund zijn.

cocooning - Cécile Veilhan

Kali

Vandaag trok ik weer eens een kaart uit het Godinnenorakel van Amy Sophia Marashinsky. 

Het bleek de kaart van de hindoeïstische godin Kali te zijn. Godin van schepping, behoud en destructie. Ze staat voor 'angst'. Hoewel ik haar vandaag uit een stapel van 52 godinnen trok, was het geen verrassing haar te zien.

Laat mij je de dood in dansen

Laat mij je het leven in dansen

"Kali komt je vertellen dat jouw dans een essentieel onderdeel is van de hele Dans de Schepping. De heelheid wordt gevoed als je de stukken van jezelf terugeist die je aan angst hebt weggegeven. De meeste angsten zijn vormeloos. Je wint aan kracht door te getuigen van de angst en deze te benoemen. Heelheid wordt geschapen als je je angsten leert erkennen en overwint."

Nog steeds bevinden de twee tornado's zich dichtbij. Nog steeds is er geen duidelijkheid over hun route en hun kracht. Maandag lijkt een doorslaggevende dag te gaan worden. 

Tussentijds

Het is merkwaardig rustig in mij. Geen idee of dit nu de spreekwoordelijke stilte voor de storm is, of het aangeeft hoe goed ik de dingen weggestopt heb of dat de dingen nu gewoon neergedaald zijn.
Dat wegstoppen is wel wat ik deed, wat ik goed kan en wat ik ook nog eens mag van mezelf deze dagen. Er is nog geen helderheid en dus heeft het totaal geen zin om me al druk te gaan maken. Ondertussen stop ik het al een week weg en het lijkt me steeds beter af te gaan.
Gisterenavond in bed probeerde ik me voor te stellen hoe het zou zijn als M. (niet dochterlief !) inderdaad zo doodziek is als ik vrees. Er kwam niets. Ik voelde he-le-maal  niets. Ik heb mezelf blijkbaar afgelopen week 'uit' gezet. Ik wéét dat het mij heel veel verdriet zal doen als de volgende week onverhoopt mocht blijken dat het helemaal mis is. Ik weet het zo goed, dat ik het idee niet toelaat voordat het nodig is.
Gisterenavond zond de VPRO een documentaire uit over kankerpatiënten en hun artsen. Hoe deze patiënten met hun ziekte omgingen. Ze zijn mondiger geworden, willen zelf aan het stuur zitten.
Het was een confronterende uitzending. Al die moedige mensen die hun ziekte onder ogen willen zien, de consequenties ervan, willen vechten, maar niet ten koste van alles. Al die moedige partners die weten dat hun geliefde ernstig ziek is, er voor hun lief willen zijn, maar zo wellicht hun eigen verdriet wegstoppen of vergeten. De moedige kinderen rond de etenstafel, die de ernst van de zaak best beseffen, maar vast ook niet weten wat ze er mee moeten en ieder hun eigen overlevingsstrategie kiezen.
We zullen zien. Over een week weten we meer. Ondertussen geniet ik van het heldere, zonnige herfstweer en onze logeerkat die weer thuisgekomen is en lekker in de vensterbank ligt te soezen.

Twijfel

Ik weet het even niet meer. Wat ik met mijn blog wil.
Gisteren kwam ook nog de dood met de deur in huis vallen middels een zeer verontrustend bericht door de telefoon. Ik voel van alles en wil er over schrijven, maar voel een enorme weerstand dat hier te doen.
Voor wie, buiten mezelf, schrijf ik eigenlijk, vraag ik me af. Er wordt slechts sporadisch gereageerd op mijn stukjes, terwijl er genoeg gelezen wordt.
Ik vraag het mij af omdat dit andere koek is waar ik nu mee te dealen heb. Dit zijn niet meer gewoon mijn eigen twijfels. Dit gaat verder dan mijn persoonlijke zoektocht. Dit gaat over hoogstpersoonlijk verdriet.
De berichten van afgelopen week zetten alles op scherp. Natuurlijk blijf ik schrijven, want ik heb het nu meer dan ooit nodig om verslag te doen van alles wat ik nu ervaar, maar of ik dat nog publiekelijk zal doen is maar de vraag. Ik blijk namelijk heel veel behoefte te hebben aan ondersteunende en meelevende reacties op mijn stukjes, merkte ik vanochtend. Dat maakt mij nog kwetsbaarder dan ik me toch al voel en dat lijkt me geen goeie zaak.
We zullen zien. Ik laat het nog even los.

foto van foto uit de Happinez van deze maand

Allerzielen

Allerzielen. We gedenken de doden. In mijn geval gedenk ik de dood van mijn vader, nu ruim 36 jaar geleden.
Hoewel bijna 10% van de mensen op jonge leeftijd een ouder verliest, is het vrijwel nooit onderwerp van gesprek. Gelukkig is er wel een aantal mooie boeken geschreven over het zo'n ingrijpend verlies op jonge leeftijd.
"Elk kind dat een ouder verliest, of dat nu een vader of een moeder is, voelt zich anders en alleen. In de gedachten van dat kind wordt op een geheim plekje een verhaal geschreven, een verhaal van verlies en pijn en van de overwinning op die pijn. Omdat het verhaal nergens kan worden gedeeld, blijft het heel ver weggestopt, soms zo ver dat het kind het zelf niet meer weet," zegt Maxine Harris in haar boek Een verlies voor altijd - De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder. Dit boek kwam voor mij als een geschenk uit de hemel. Er werd verwoord wat ik meegemaakt had en voelde. De enormiteit van de ramp die had plaatsgevonden toen ik net zeven jaar was geworden.
"Alles in het leven van het kind wordt anders, de ramp is absoluut. Na de ramp moet het kind zij of haar weg zien te vinden in een veranderde wereld. Deze nieuwe wereldorde wordt gekenmerkt door een volledige breuk met het verleden. Alles voelt anders, ook al zien sommige dingen in de buitenwereld - het huis, de school, de vriendjes - er nog hetzelfde uit." ...  "Als een ouder waarvan je houdt en die je nodig hebt, zomaar voor altijd kan verdwijnen, dan is niets meer veilig, voorspelbaar of zeker. Afgezien van het directe persoonlijke verlies moet het kind nu zijn eigen weg zien te vinden in een wereld die zelf wordt gekenmerkt door een onmetelijke leegte. Het gevoel van verlies sijpelt naar buiten en overspoelt alles."
Ik schrijf dit niet op uit zelfmedelijden. Ik schrijf het op voor de mensen die hetzelfde meegemaakt hebben, maar nog niet op zoek gegaan zijn naar hun eigen verhaal.
Heel aangrijpend is het boek Meer dan verdriet - een boek voor jonge mensen die rouwen, van Claire vanden Abbeele. Wat had ik vroeger graag zo'n boek gehad! Je kunt op lege pagina's schrijven en tekenen naar aanleiding van vragen over het voorafgaande hoofdstuk. Overal komen kinderen aan het woord. Zij drukken heel eerlijk en moedig uit wat er in hen omgaat. Confronterend, maar vooral inspirerend:

Ik groei erin

Sterven is voor mij niet langer verliezen. Ik heb al veel mooie dingen geleerd.

Sterven is een andere wending krijgen - voor mij is dat zo - en voelen dat het anders wordt...

Altijd doet het pijn, maar ik kan het nu zelfs al toelaten - ook al doet het zo'n pijn.

Ik groei erin.

Pieter

tekening uit mijn eigen herdenkingsboekje

Waakzame aandacht

We hebben de kat van ons nichtje te logeren. Bijna acht weken blijft hij bij ons. Vanochtend liet ik hem aan zijn tuigje even in de tuin rondscharrelen. Alles was nat en uit de hemel kwamen minuscule regendruppeltjes.
De kat ging zitten. Aan zijn hele lichaamstaal was te zien dat zijn zintuigen op scherp stonden. Waakzame aandacht. Ik was onder de indruk. De overgave aan het moment daar in die nattigheid met zijn geuren en geluiden was totaal. Hij bewoog zijn koppie, zijn oren en staart vanuit een opperste concentratie. Alles stond in het teken van.
Ik herkende mezelf in de kat. Het is mijn houding tijdens het mediteren. Op dezelfde manier ga ik zitten en stel me open. Al mijn zintuigen op scherp. Hoe is het ermee? Wat neem ik waar? Deze poot rust dus volledig in het nu. Tegelijkertijd is een ander deel van mij gericht op wat komen gaat. Die poot is alert op alles wat gebeurt en lijkt op de toekomst gericht.
Gisteren was een bijzondere dag. Ik maakte kennis met Thomas Merton. In gesprek met de stilte is de titel van het boek dat ik lees. In de inleiding staat dat "Thomas Merton al vroeg geleerd [had] om in stilte te waken met het oog van zijn hart gericht op de horizon van het volgende ogenblik." Mooi, mooi, wat word ik blij van zulke mooie omschrijvingen van wat ik herken bij mezelf.
Ik herken zijn verlangen terug te keren naar "de Vader, naar de Oneindige, de Oorspronkelijke, de Ongekende, naar Hem die bemint, naar de Stille, de Heilige, naar de Barmhartige, naar diegene die Alles is." En als ik voor in het boek lees dat het opgedragen is aan zijn moeder, die stierf toen hij pas zes jaar oud was, dan ben ik geneigd te denken dat dit diepe verlangen naar God hiermee verband houdt. Ik denk dat veel mensen die jong een ouder verloren dit gevoel van heimwee herkennen en er, net als ik, alles voor over zouden hebben om weer thuis te kunnen komen in dat warme nest.
De kat ligt inmiddels lekker te snorren in een hoekje van de bank. Ik heb nog een paar inspirerende weken voor de boeg.

Michingo, onze logeerkater

Verlaat verdriet

Gisteren kreeg ik van Titia Liese, samen met Mieke Ankersmid initiator van Verlaat Verdriet, haar nieuwste boekje Teruggaan, om verder te kunnen uitgereikt. Ik heb de omslagillustratie voor haar gemaakt. Het is het eerste boekje in een reeks van twaalf, bedoeld voor volwassenen die als kind één (of beide) ouder(s) verloren en daar nog steeds de gevolgen van ondervinden. Het beschrijft die gevolgen, maar vooral wil het laten zien hoe nodig en waardevol het is om alsnog stil te staan bij dit vroege verlies. Het boekje is voor 10 euro te bestellen bij Titia.
In de trein terug naar huis heb ik het helemaal doorgelezen. Hoewel ik de inhoud wel kende, was ik toch weer erg onder de indruk. Alles is zo ontzettend herkenbaar en daardoor zo confronterend. Het heftigst vond ik het de conclusie te moeten trekken dat ik er nog lang niet ben. De echte angel is er nog niet uit.
Natuurlijk, ik heb al veel belangrijke stappen gezet. Deze blog is er één van. Deze plek op het internet is van mij en die richt ik in zoals ik dat wil. Met mijn verhalen. Hier staan mijn ervaringen centraal. Ik weet dat er mensen zijn die ze lezen en ze waarderen. Ook dat is belangrijk. Ik hoor mezelf en ik word gehoord.
Er is tegenwoordig aandacht voor mezelf. Ik neem ruimte in. Ik zorg beter voor mezelf.
Tot op zekere hoogte.
Ik weet dat er nog een zekere halfslachtigheid aan kleeft. Ik ben wel teruggegaan, maar wilde nog niet alles zien wat er te zien was. Er is nog één stuk over ik waar ik tot op heden niet aan wilde. Ik sta blijkbaar nog niet klem genoeg, denk ik er meteen achter aan.
Als ik ga wachten op het moment dat ik met mijn neus tegen die blinde muur sta, dan kan dat nog heel lang duren of pas komen als ik op het punt sta te sterven. Ik moet het nu aangaan anders zal ik me misschien wel nooit vanuit het diepst van mijn wezen krachtig en vrij voelen.
Tijd voor een meditatie.

Het uiteindelijke

Het is duidelijk dat leven mij niet goed af gaat zonder mijn kinderen binnen handbereik.
Ik voel me verwilderd. Mijn radars vinden geen teken van mijn kinderen en slaan op tilt. Onrustig loop ik wat heen en weer door het huis. Doe dit, doe even dat, maar niets is nodig, niets is constructief.
Gisterenavond las ik ook nog in Tonio, het laaste boek van A.F.Th. van der Heijden waarin hij schrijft over zijn verongelukte zoon. Het resultaat was dat ik niet veel later opeens rechtop in bed zat en me glashelder realiseerde dat ik bang ben voor de te vroege dood van mijn kinderen of van mijzelf. Ik ken het peilloze en bodemloze van zo'n veel te groot verdriet.
Op zo'n moment dat ik die angst in de ogen kijk, begrijp ik heel goed dat geboorte en dood onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Dat ze allebei deel uit maken van het leven.
Thich Nhat Hanh noemt dit in zijn boek Geen dood en geen vrees, 'het uiteindelijke'.
"Als we op zoek zijn naar God, het nirwana, de diepst mogelijke vorm van vrede, houden we ons bezig met het uiteindelijke. We houden ons niet alleen bezig met de dingen van het dagelijks leven [de historische dimensie] - bekendheid, winst, onze maatschappelijke status en onze projecten - we houden ons ook bezig met onze ware aard [de uiteindelijke dimensie]." en "Onze ware aard is de aard van geen geboorte en geen dood. We hoeven nergens heen te gaan om contact te maken met onze ware aard. De golf hoeft niet op zoek te gaan naar water, ze is water." en "Water is vrij van de geboorte en de dood van een golf. Water is vrij van hoog en laag, mooier en minder mooi. Je kunt alleen van mooier of minder mooi, hoog of laag spreken ten aanzien van golven. Wat betreft water gaan al die ideeën niet op."
Volgens Thich Nhat Hanh overstijgt God alle ideeën, met inbegrip van die van schepping en vernietiging. Er wordt niets geboren en er sterft niets. Er is alleen manifestatie.
"Wanneer we heel goed kijken, zien we dat iets zich manifesteert als aan alle voorwaarden voldaan is. Wat zich manifesteert komt nergens vandaan. En wanneer iets dat zich gemanifesteerd heeft ophoudt te bestaan, gaat het nergens heen."
Ik vind dit een heel mooi gegeven. Het sluit ook aan bij hoe ik mijn schrijven heel soms ervaar. Alsof ik alleen maar de voorwaarde ben waardoor de tekst zich op die manier kan laten zien. Ik heb dit ook bekende schrijvers wel eens horen zeggen over hun vak.
Blijft toch het punt dat ik hier op aarde met beide kanten van de medaille te maken heb. Dat ze van hetzelfde metaal gemaakt zijn en dat ze er zonder dat metaal niet zouden zijn, is mooi om te beseffen, maar in het dagelijks leven heb ik ook te maken met die ene, historische, kant van de medaille. Op geboorte volgt de dood en die dood kan veel verdriet opleveren. Vooral als hij te vroeg komt.

Herdenkingsdag

Vandaag is het precies 36 jaar geleden dat mijn lieve pappa stierf.
Hij was 43 en een half jaar oud en ik was net 7 geworden.
Ik heb mijn herinneringsboekje er weer eens bij gepakt en zie mezelf als kind in dat nog complete gezin. Eén foto is een paar maanden voor mijn vaders dood genomen op de receptie van een bruiloft. Geen uiterlijk spoor van zijn ziekte; niets doet vermoeden dat dit gezin twee maanden later door een catastrofe getroffen zou worden.
Mijn vaders dood sloeg de bodem onder mijn voeten weg.
Hoe leef je met zoiets verbijsterends, zegt Leon de Winter (die op 11-jarige leeftijd zijn vader verloor) in gesprek met Abdelkader Benali. Hij vertelt ons dat hij verhalen moest vertellen om niet aan dit verdriet ten onder te gaan. Verhalen over de ondergang, want er was iets ten onder gegaan. Er was iets catastrofaals gebeurd wat niet meer goed te krijgen was.
Nog een half jaar en ik heb mijn vaders leeftijd toen hij stierf. "Mijn vader ging dood op zijn 43e en ik ga leven," denk ik op momenten dat ik me vol vertrouwen voel. Maar gisterenavond joeg het me angst aan. Ik besefte weer eens hoe wankel het hervonden evenwicht is. 's Ochtends één en al levensvreugd en nog dezelfde avond bekruipt me de angst om, net als mijn vader, te vroeg te moeten sterven. Niet zozeer voor mezelf, maar vooral voor wat het voor mijn kinderen zou betekenen.
En zo overschaduwen de consequenties van mijn vaders dood, die immers voelbaar blijven, meestal mijn mooie herinneringen aan hem.
Toen mijn dochter leerde schaken vertelde ik haar dat opa T. ook graag schaakte. Dat hij het vast heel leuk had gevonden dat zij dat nu aan het leren was. En zo ontstond er een geprekje en kon ik nog meer over hem vertellen.
Ik heb het gevoel dat met zijn dood een liefdesstroom afgesneden is, die op dit soort zeldzame momenten weer even tot leven komt. Daarom is ook zo belangrijk dat ik hem blijf herdenken. Als vader, maar ook als de ongekende opa.
Lieve pappa, ik zal je nooit vergeten. Je was de liefste pappa van de hele wereld.

22 juni 1975 - 22 juni 2011

Ze zeggen

ze zeggen

schrijf het op

hoe was het?

hun monden bewegen

hun ogen dwingen

doe iets, doe iets,

maar ik wil niets

ik vind er niets meer aan

ben bang

zo zonder houvast

bungel aan een draadje

in een lappenpoppenlijf

een speeltje ben ik, van de wind

ach, laat maar waaien, laat maar waaien

wat maakt het allemaal ook uit

maar ze grijpen me bij mijn benen

trekken me naar benee

en zeggen

dat het helpt

schrijf, praat

over hoe het was, mijn kind

goed idee, zeg ik

en: okee dat doe ik

ik hoor ze zuchten

de zucht van eindelijk

maar in mijn lappenpoppenlijf

gaat het nergens kriebelen

geen energie die stromen gaat

daarbinnen blijft het stil

mijn hoofd heeft iets bedacht

maar mijn lichaam dat hangt slap

bungelt in de wind en wacht