The God-Shaped Hole

"What else does this craving, and this helplessness, proclaim but that there was once in man a true happiness, of which all that now remains is the empty print and trace? This he tries in vain to fill with everything around him, seeking in things that are not there the help he cannot find in those that are, though none can help, since this infinite abyss can be filled only with an infinite and immutable object; in other words by God himself." - Pascal (1623-1662) 

Vanochtend kwam ik bij toeval uit bij het blog van Keith Bakker. Hij schrijft vanuit de gevangenis in Lelystad hoe het hem vergaat. Vorige week schreef hij over onvoorwaardelijke liefde of eigenlijk meer over dankbaarheid en dat is een heel indrukwekkende tekst geworden.
Halverwege de tekst noemt hij The God-Shaped Hole. Ik zocht het natuurlijk meteen op met Google en vond een mooie tekst van de Amerikaans theoloog Glenn F. Chesnut. Hij refereert in dit verband dus aan de filosoof en wiskundige Pascal waarvan hij bovenstaande quote opgenomen heeft. Ik kende de term niet, maar het gevoel dat erbij hoort des te beter. 
Zelf heb ik lang gedacht dat 'this craving,' zoals Pascal het noemt, het gevolg was van de dood van mijn vader toen ik zeven jaar jong was. Die gebeurtenis is mijn persoonlijke verdrijving uit het paradijs. Ik ben blijven hunkeren naar een terugkeer naar die veilige, liefdevolle wereld van voor mijn vaders dood, maar niets hielp.
De afgelopen jaren, toen ik mezelf op mijn zoektocht beter leerde kennen, bleek dat die hunkering een universeel menselijk gevoel is. Wij mensen zijn immers fundamenteel eenzaam. Je zou onze geboorte ook kunnen zien als een verdrijving uit het paradijs en in het verlengde daarvan beweerde Pascal wellicht dat "all that now remains is the empty print and trace [of true happiness]."
Dat gevoel van fundamentele eenzaamheid, daar verzetten we ons tegen. Pema Chödrön was de eerste die mij uitdaagde dit gevoel te verkennen. Ook Bieke Vandekerckhove vertelt in haar boek De smaak van stilte heel openhartig hoe moeilijk, maar vooral waardevol het was om in haar eigen woestijn te durven verblijven.
Ik vermoed dat je die woestijn zou kunnen zien als The God-Shaped Hole. En dat daar God tot je spreekt.

Verdrijving uit het paradijs

Masaccio

Hemelvaart

Het lijkt wel of ik uit mijn ei gekomen ben. Nu pas wordt mij duidelijk hoe mooi de Christelijke feesten zijn. Tot nu toe had ik weinig tot geen idee van de achterliggende boodschap.

Neem nu Hemelvaart. Het feest van de ultieme extase, van de vereniging met God, leert Suurmond mij in God en heer K. 

Al vaak schreef ik hier over mijn verlangen naar die éénwording, mijn verlangen naar die thuiskomst. Mijn mediteren is niet alleen een oefening in aanvaarden, maar zeer zeker ook een uitreiken naar God. Ik schreef ook over de momenten van extase waarin ik mij ook daadwerkelijk verbonden voelde met God en daarmee met alles om me heen en leerde dat ik het zelf ben die de deur dicht doet, de verbinding verbreekt. 

Aan de ene kant begrijp ik dat ik ben zoals ik ben in al mijn imperfectie en dat dat okee is, aan de andere kant heb ik als mens het vermogen naar mezelf te kijken en ontstaat de wens boven mijzelf uit te stijgen. Dieren kunnen dit niet en hebben die drang dus ook niet. 

Vaak vertel ik mezelf dat ik niets hoef, dat ik er alleen maar hoef te zijn. Dat klopt in wezen ook wel, maar het gaat voorbij aan het gegeven dat ik mens ben met het vermogen buiten mezelf te treden en mezelf te zien zoals ik op dat moment ben met alles wat daarbij hoort. Op zo'n moment van reflectie ontstaat vaak een verlangen.

Mensen verlangen er naar zichzelf te ontstijgen door middel van uitvindingen, creaties of andere daden. Daar worden ze blij van, want ze hebben besef van hun beperktheid. Ze reiken naar buiten, in extase, en komen tot nieuwe dingen. "Alle groei en ontwikkeling, inclusief de evolutie van de soorten, houden in dat een organisme zichzelf overstijgt," zegt Suurmond.

Hemelvaart is het feest van de ultieme extase. Het uitstrekken naar God. Ik vind dat heel mooi. Ben benieuwd waar en hoe ik dit feest morgen ga vieren, maar één ding staat vast: ik heb mijn blik op de Oneindige. 

Verlangen naar een adres

Ik lees op de blog van Jan Greven een boekbespreking: Vader & zoon krijgen de geest, een briefwisseling tussen Henk en Pieter van Os. Zoon Pieter constateert naar aanleiding van een documentaire over zijn vader dat diens fascinatie voor kunst voorkomt uit een 'drang naar godsdienst.' Dit intrigerende uitgangspunt is voor Henk aanleiding tot het starten van een briefwisseling met zijn zoon.
"Pieters grootvader, Henks vader, sprak aan het einde van zijn leven vaak over de suizende stilte waarin de profeet Elia God ontmoette. Het was, schrijft Henk, de vervulling van het verlangen naar een adres. Een adres voor je dankbaarheid. Voor het kortstondige en tegelijk tijdloze besef van volledigheid dat een gelovig mens soms kan overkomen. Henk beschrijft een paar ervaringen die hem zelf overkwamen en concludeert: Ik vermoed dat het verlangen naar een adres de kern is van mijn geloof."
Mooi, mooi, vind ik dat. Ik word er altijd erg blij van als iemand precies blijkt te verwoorden wat ik zelf ook voel of (zelfs) weet.
Tot mijn vaders dood wist ik mij verbonden met de bron en leefde ik vanuit een oervertrouwen. Daarna bleek mijn fundament aan gruzelementen te liggen en lag de bron verborgen onder een laag puin. Ik had geen adres meer, besef ik nu. Dacht lange tijd onbewust dat het mogelijk was om de aandacht van dit diepe gemis af te leiden.
Door stil te worden en de pijn er te laten zijn, krijg ik toegang tot de bron. Dat is geen maniertje. Het is gewoon hoe het gaat als ik oprechte aandacht heb voor mijzelf. Als alles er mag zijn, gewoon zoals het er is op dat moment, maar dan ook écht, dan is er geen weerstand en blijkt het gewoon okee te zijn. Steeds vaker ervaar ik dat slechts mijn eigen oordeel de boel in de war stuurt.
Vanochtend kwam er een emotie bij me op die ik onmiddellijk afkeurde van mezelf. Meteen daarna drong glashelder tot me door dat ik er niets aan kon doen dat ik dat gevoel kreeg, het was er gewoon opeens, en dat het dus nergens op sloeg om mezelf daarvoor op m'n kop te geven.
Ook míjn 'drang naar godsdienst' komt voort uit het verlangen naar een adres. Niet alleen een adres voor mijn dankbaarheid, maar ook voor mijn twijfel, mijn verdriet, mijn wanhoop en mijn boosheid. Alles mag er zijn op dat adres. Niks is te gek. Het is allemaal welkom en wordt als een homeopathisch medicijn verdund in een eindeloze oceaan van onvoorwaardelijke liefde.

- ad parnassum, Paul Klee, 1932 - 

Vastelaovend

De afgelopen week heeft het NRC.next twee keer aandacht besteed aan de 'vastelaovend' in Venlo. Beide keren ontroerde het me. Blijkbaar ben ik vanbinnen nog steeds 'un ech Venloos maedje'.
Dat weemoedige gevoel overvalt me regelmatig als het om Venlo gaat. Het geeft aan dat ik me er heel erg thuis heb gevoeld. Ik sprak de taal, deed mee aan de gebruiken. Meer dan dat ik nu zo graag weer 'vastelaovend' zou gaan vieren, geeft dit nostalgische gevoel denk ik aan dat ik me sindsdien nergens meer zo thuis gevoeld heb.
Manlief is iemand die dat gevoel totaal niet kent en ik proef ook verzet in zijn houding als ik het ter sprake breng. Tradities, dialecten, (religies) lijken voor hem vooral bron van polarisatie.
Zelf heb ik ervaren dat ze verbinding scheppen, saamhorigheid creëren. Het gaat er helemaal niet om mensen buiten te sluiten. Ook niet in de Venlose 'vastelaovend'. Verdiep je van tevoren in het feest, de manier waarop het gevierd wordt en ga dan meedoen, zei Jan van Mersbergen in NRC.next afgelopen week. Met een dergelijke houding toont hij respect voor de lange traditie van 'vastelaovend viere' die Venlo intussen heeft.
Het is namelijk niet een feest van zuipen en brallen. Het is een feest van vrijheid: 'Gaon wao de wind dich weit'. Geen plan, geen uur waarop je thuis moet zijn, geen afspraken. Het feest van het openstaan voor iedereen, ook al ken je de ander niet. Samen gek doen, samen dansen, samen zingen, samen muziek maken.
Ja, nu ik het zo opschrijf neem ik me voor om het volgend jaar gewoon weer eens mee te gaan doen.
Of ik laat me gewoon het volgend jaar weer overvallen door dat nostalgische gevoel. Dat is toch ook mooi.

Heimwee

Ik lees nog steeds De herberg van het hart van Hein Stufkens en Marcel Dekse. Mooi, mooi.
"Het lijkt echter soms wel of we verliefd zijn op de pijn. Alsof wij banger zijn voor de eindeloze ruimte van liefde, dan voor de beknelling van een pijnlijke maar overzichtelijke levenswijze. Toch blijft door alles heen het heimwee in ons spreken, het heimwee dat wij soms ook zo woordeloos in ons kunnen voelen. Het kan zich tonen als een intens verlangen, of als onvrede of tegenslag, geluiden uit gene wereld die van binnenuit tot ons spreken en zich midden in deze wereld tonen."

Hij maakt van ons huis een ruïne, keert het

binnenstebuiten; om het dan in één slag meer

bewoonbaar te maken dan het daarvoor was.

-Rumi-

Als wij eeuwige wezens zijn en als de tijdelijkheid niet meer dan een voertuig is waardoor ons eeuwige zelf zich kan uitdrukken, waarom kiezen wij er dan voor ons te verliezen in alles wat voorbij gaat? 

O liefde van het universum,

je blijft aan ons trekken.

O degene die trekt,

hoe mooi trek je.

O jij, aan wie getrokken wordt,

ook voor jou een bravo.

-Rumi-