De verloren zonen

Ik lees het hoofdstuk over de oudste zoon uit Henri Nouwens Eindelijk thuis, het boek waarin hij tijdloze lessen trekt uit Rembrandts schilderij Terugkeer van de verloren zoon.
De verloren zoon, de jongste, keert naar jaren van losbandigheid en 'zonde' terug naar zijn ouderlijk huis, berouwvol, en wordt door zijn vader liefdevol ontvangen. Wie kent het verhaal niet?
Nouwen betoogt dat ook de oudste zoon een verloren zoon genoemd had kunnen worden. Deze oudste zoon, die het zo graag allemaal goed heeft willen doen, thuis gebleven is, hard gewerkt heeft, zijn verplichtingen nakwam, deze zoon trok innerlijk steeds verder weg van zijn vader, werd steeds ongelukkiger en steeds minder vrij. Deze zoon had niet de moed weg te lopen en was diep vanbinnen jaloers op zijn jongere broer. Hij raakte verloren in wrok en zijn boosheid en afgunst hielden hem gevangen.
Nouwen herkent zichzelf maar al te goed in deze oudste verloren zoon. 'Het werd voor mij steeds moeilijker me thuis te voelen in het huis van mijn vader. Ik werd steeds minder vrij, minder spontaan, minder vrolijk, en de anderen gingen mij steeds mee zien als iemand die wat 'zwaar op de hand' was."
Ik heb nooit ontvangen wat ik verdiende, is de klacht van de oudste zoon. Hij kan niet meer delen in de vreugde van anderen. Vreugde en wrok kunnen niet naast elkaar bestaan.
"Hoe meer ik over de oudste zoon in mij nadenk, des te meer realiseer ik me hoe diep geworteld deze vorm van verlorenheid werkelijk is en hoe moeilijk het is vanuit zo'n houding terug te keren naar huis. Het lijkt zoveel makkelijker om terug te keren van een leven vol wellustige uitspattingen dan van de kille woede, die in de diepste schuilhoeken van mijn hart genesteld is."
"Er is een enorme, duistere kracht die mij tot dit innerlijk beklag brengt. Het veroordelen van anderen en van mezelf, mijn eigendunk en het afwijzen van mezelf versterken elkaar en hebben een steeds destructievere uitwerking," schrijft Nouwen.
Natuurlijk herken ik persoonlijk ook heel veel en is het hoofdstuk enorm confronterend. Inderdaad, waar mijn deugdzame ik is, is ook mijn van wrok gevulde aanklager aanwezig. Om treurig van te worden.
En dan staat er in de slotalinea iets wat naadloos aansluit op de Paaspreek van een paar weken geleden. Nouwen vraagt zich natuurlijk af hoe hij kan terugkeren naar zijn liefdevolle vader als hij zichzelf verloren heeft in wrok en overweldigd wordt door jaloezie, gevangen zit in gehoorzaamheid.
Hij beseft dat hij zichzelf niet aan zijn eigen haren uit het moeras kan trekken.
Hij beseft dat hij zichzelf niet kan genezen.
Er moet iets gebeuren wat hij zelf niet tot stand kan brengen: "Ik kan alleen van bovenaf genezen worden, als God van boven tot mij komt," schrijft Nouwen. Als voorbeeld haalt hij Jezus' woorden tot Nicodemus aan: "Wees dus niet verwonderd als ik jullie zeg: jullie moeten opnieuw geboren worden; van bovenaf."
Net als Joris Vercammen het verwoordde in zijn preek: "Je kunt jezelf niet vrijkopen, je wordt vrijgekocht, je ontvangt je toekomst, je wordt opnieuw geschapen."
Mooi is dit toch.

Rembrandt - de terugkeer van de verloren zoon

Henri Nouwen

Ik lees Keerpunt van Henri Nouwen. Meteen in het voorwoord word ik al geraakt door hoe Carolyn Whitney-Brown, een lid van de Arkgemeenschap Daybreak waar ook Henri werkte, over hem schrijft.
"Henri vertrouwde erop dat God van ieder mens houdt, maar hij kon nooit echt geloven dat dat ook voor hem gold. Dankbaarheid en strijd gingen altijd samen, en zijn eigen fundamentele onzekerheid maakte dat hij diep begaan was met ieder ander mens. We zeiden wel eens voor de grap dat Henri steeds hetzelfde boek schreef, en eigenlijk is dat ook zo: hij wilde vurig de boodschap overdragen dat iedereen geliefd was en een thuis had, een boodschap die hijzelf soms wel en soms niet kon geloven. Nu eens geloofde hij het, dan weer verloor hij dat geloof, en daarom schreef hij de boodschap steeds weer op. En toch was elk boek weer nieuw, want Henri bleef zich ontwikkelen, hij bleef verlangen, hopen en veranderen. Zelden heb ik zo'n levend iemand gezien."
Het verbaast wellicht niet dat ik me in hem herken. Ik herken zijn verlangen naar Gods liefde. Hij schrijft dat die liefde niet buiten het menselijk contact om te ervaren is en dus zal die altijd beperkt zijn en onvolledig: "Gods liefde is niet te vinden buiten de menselijke liefde om, hoezeer die in deze wereld ook tekortschiet."
Ik moest meteen denken aan Jean Jacques Suurmond die mij ook vertelde dat "God niet los verkrijgbaar is".
En zo zal ik er toch aan moeten. Aan die verbinding met mijn medemensen. Hoe moeilijk dat soms ook voor mij is. Er zijn tussen de mensen en op die manier Gods liefde ervaren. Dan ben je echt een levend iemand.

afbeelding

Samenvallen met mezelf

Afgelopen weekend was ik op de Hezenberg om gastvrouw te zijn voor de aanwezige retraitegasten. Het weekend bleek in het teken te staan van mijn eigen verlangen. Niet zo vreemd natuurlijk, want dat is wat er gebeurt als je je uit het dagelijkse terugtrekt; dan kom je terug bij je verlangen.
Uit mijn dagboek.
Zaterdag: "Ik wil weer samenvallen met mezelf. Kreeg een beeld van mijzelf alsof ik dubbel zag. Twee beelden die niet naadloos aansloten. Ik wil weer precies samenvallen met mezelf."
Ik las Thomas Merton: "Onze echte reis in het leven is innerlijk: het is een zaak van groei, van verdieping en van een steeds grotere overgave aan de scheppende werking van de liefde en de genade in ons hart. Nooit was het voor ons meer noodzakelijk om aan die werking te beantwoorden." En: "... vraag me af waarom ik leef, in detail, en vraag me af wat ik denk dat me ervan weerhoudt om voluit te leven voor datgene waarvoor ik leef."
En prompt zongen we in de kapel Ubi caritas et amor, Deus ibi est. Dat is een Taizé-lied. Het betekent: waar liefde heerst en barmhartigheid, daar is God. Ik had het nota bene zelf uitgezocht de dag ervoor.
Overgave. Alweer. Overgave aan de scheppende werking van de liefde en genade in ons hart, want daar is Gods stem te horen.
Zondagochtend scharrrelde ik als een egeltje in de eerste zonnestralen in het bos om rondom de kapel en maakte mooie foto's. 's Avonds in bed maakte het beeld me droevig. Het leek vooral eenzaamheid uit te stralen. Toch was er toen overgave. Ik was wel degelijk gelukkig daar op dat moment in dat stille ochtenduurtje. Ik voelde de verbondenheid met de schepping en met God.
Nu de mensen om me heen nog toelaten in dat egelhartje van me. Dat gebeurt vanzelf als ik steeds meer ga samenvallen met mezelf.

De omgeving van De Hezenberg in Hattem

Zwerversliefde

Laten wij zacht zijn voor elkander, kind -

want, o de maatloze verlatenheden,

die over onze moegezworven leden

onder de sterren waaie' in de oude wind.

O, laten wij maar zacht zijn, en maar niet

het trotse hoge woord van liefde spreken,

want hoeveel harten moesten daarom breken

onder de wind in hulpeloos verdriet.

Wij zijn maar als de blaren in de wind

ritselend langs de zoom van oude wouden,

en alles is onzeker, en hoe zouden

wij weten wat alleen de wind weet, kind - 

En laten wij omdat wij eenzaam zijn

nu onze hoofden bij elkander neigen,

en wijl wij same' in 't oude waaien zwijgen

binnen een laatste droom gemeenzaam zijn.

Veel liefde ging verloren in de wind,

en wat de wind wil zullen wij nooit weten;

en daarom - voor we elkander weer vergeten -

laten wij zacht zijn voor elkander, kind.

 uit Verzamelde Gedichten (1948) van Roland Holst (1888-1976) 

www.beeldenintaal.webklik.nl

Ben ik soms Jezus?!

Vanochtend las ik op het bankje voor mijn favoriete koffietentje over Dorothee Sölle. Ze is één van de inspirerende mensen die aan bod komen in het boek God als u er bent van Anselm Grün. Ze vertellen allemaal over hun persoonlijk zoektocht naar God en dat vind ik enorm inspirerend.
Sölle vertelt dat ze ooit op straat iemand naar de tijd vroeg. Deze man rageerde wat spottend: "Ben ik soms Jezus?!" Dit antwoord heeft indruk op haar gemaakt. Ze concludeert dat De Kerk van Jezus een onbereikbare superman gemaakt heeft.
Op de volgende bladzijde vervolgt ze: "Nu zou ik die arbeider op de bouwplaats iets opener en offensiever antwoorden: "Natuurlijk bent u Jezus," zou ik zeggen. "Wat zou u anders van uw leven willen maken?! Dat het niet genoeg is om alleen Piet Jansen te zijn, dat weet u toch ook wel?! Ook u bent toch geboren en op de wereld gekomen om van de waarheid te getuigen. Maak uzelf niet kleiner dan u bent. Meelopers hebben we al genoeg. Stelt u zich dat eens voor: u en ik en uw schoonmoeder en uw baas - zijn Jezus. Wat zou er dan veranderen? In ons zit toch iets... van God".
Het stukje dat ik las past mooi bij het prachtige filmpje dat ik gisteren zag op de blog van Jan Bommerez. Een man is blind voor alles om hem heen en kan niet verder kijken dan zijn eigen negatieve interpretaties. Halverwege het filmpje krijgt hij echter een wonderbril aangereikt waardoor hij er een dimensie bij krijgt: de persoonlijke verhalen achter al die verschillende mensen die hij ziet.
Ik denk dat dit precies het verschil is tussen ''alleen Piet Jansen zijn" en "vrij worden van vooroordelen en aanmatiging". Je voor kunnen stellen dat jijzelf en de mensen om je heen Goddelijk zijn.
Allemaal dragen we ons eigen kruis met ons mee. En allemaal kunnen we Jezus zijn.

Ik geloof in Jezus Christus

die opstaat in ons leven,

opdat wij vrij worden

van vooroordelen en aanmatiging,

van angst en haat,

en zijn revolutie voortzetten

tot zijn Rijk aanbreekt.

Dorothee Sölle in Tegenwind p. 65 e.v.

beeld: Daniëlle Orelio

The God-Shaped Hole

"What else does this craving, and this helplessness, proclaim but that there was once in man a true happiness, of which all that now remains is the empty print and trace? This he tries in vain to fill with everything around him, seeking in things that are not there the help he cannot find in those that are, though none can help, since this infinite abyss can be filled only with an infinite and immutable object; in other words by God himself." - Pascal (1623-1662) 

Vanochtend kwam ik bij toeval uit bij het blog van Keith Bakker. Hij schrijft vanuit de gevangenis in Lelystad hoe het hem vergaat. Vorige week schreef hij over onvoorwaardelijke liefde of eigenlijk meer over dankbaarheid en dat is een heel indrukwekkende tekst geworden.
Halverwege de tekst noemt hij The God-Shaped Hole. Ik zocht het natuurlijk meteen op met Google en vond een mooie tekst van de Amerikaans theoloog Glenn F. Chesnut. Hij refereert in dit verband dus aan de filosoof en wiskundige Pascal waarvan hij bovenstaande quote opgenomen heeft. Ik kende de term niet, maar het gevoel dat erbij hoort des te beter. 
Zelf heb ik lang gedacht dat 'this craving,' zoals Pascal het noemt, het gevolg was van de dood van mijn vader toen ik zeven jaar jong was. Die gebeurtenis is mijn persoonlijke verdrijving uit het paradijs. Ik ben blijven hunkeren naar een terugkeer naar die veilige, liefdevolle wereld van voor mijn vaders dood, maar niets hielp.
De afgelopen jaren, toen ik mezelf op mijn zoektocht beter leerde kennen, bleek dat die hunkering een universeel menselijk gevoel is. Wij mensen zijn immers fundamenteel eenzaam. Je zou onze geboorte ook kunnen zien als een verdrijving uit het paradijs en in het verlengde daarvan beweerde Pascal wellicht dat "all that now remains is the empty print and trace [of true happiness]."
Dat gevoel van fundamentele eenzaamheid, daar verzetten we ons tegen. Pema Chödrön was de eerste die mij uitdaagde dit gevoel te verkennen. Ook Bieke Vandekerckhove vertelt in haar boek De smaak van stilte heel openhartig hoe moeilijk, maar vooral waardevol het was om in haar eigen woestijn te durven verblijven.
Ik vermoed dat je die woestijn zou kunnen zien als The God-Shaped Hole. En dat daar God tot je spreekt.

Verdrijving uit het paradijs

Masaccio

Achter de wolken

Gisterenmiddag trok een depressie over. Achter de wolken, Joyce... Oja. En vervolgens werd alles zo goed en zo kwaad als het ging geparkeerd. Maar vanochtend hing die deprimerende wolkenpartij nog steeds om mijn hoofd.
Ik ben er maar weer eens voor gaan zitten. Lief hart, vertel het maar. Mijn arme hart ging als een razende tekeer. Er werd haar iets gevraagd. Ik heb namelijk de laatste weken weinig gemediteerd en dat houdt in dat ik ook vrijwel niet naar mezelf geluisterd heb. Dat ik het vooral zelf ben die mij niet ziet staan.
Het lijkt erop dat ik me in mijn leven heel geleidelijk steeds meer terug ben gaan trekken van alles en iedereen. Op mijn goede dagen zeg ik dat ik tegenwoordig genoeg heb aan mezelf. Op de zware dagen ervaar ik het als een onvermogen van mijn kant om een verbinding aan te gaan. Met wie of wat dan ook.
Gisteren zwierf ik wat rond in de wereld van de blogs. Het scheen mij toe dat 'de mensen' houden van gezelligheid, vrolijkheid, mooie dingen en prietpraatjes. Luchtige blogs met minstens 200 volgers, alleen de jaloers makende dingen op de Facebook-prikborden; we spiegelen elkaar graag een positieve, mooie wereld voor. En als je die zelf niet hebt, dan doe je toch echt iets niet goed.
Heeft die depressie mij iets te vertellen of is ze het gevolg van de 'horrorhormonen' zoals Hella ze ooit treffend omschreef? Heeft het aandacht nodig of is het wijs het hele zaakje resoluut van mijn rug te kieperen?
Wat ik wel weet is dat de zon schijnt en dat ik gewoon naar de Mariaplaats kan fietsen voor een heerlijk kopje koffie met een kaneelbroodje. Als tegenhanger. Gewoon omdat ik daar altijd blij van word. Moet ik wel op gaan schieten, anders zijn de kaneelbroodjes al door andere klanten opgegeten en dan raak in van de spreekwoordelijke wal / regen in de sloot / drup.

Melancholie

"Ik neem geen stappen, en zal altijd maar gedeeltelijk aanwezig zijn."
"En handelen verwart. Het is prettig, want je gedachten worden er tijdelijk door weggedrukt, maar het vertroebelt."
"Wel overvalt me dan een enkele keer wat onverwachte, verblindende ontroering voor bepaalde nietige objecten; voor het ongeziene, het vergetene..."
"Mijn leven heeft daarmee iets traags gekregen. De uren verstrijken dikwijls kruipend, en tijdens de schemer van sommige namiddagen zie ik de banen van licht voorbijtrekken over de wanden van mijn kamer. Ook dat is goed, want alleen in dergelijke traagheid kun je het gefluister horen van je ziel - en meer is er niet."
"En telkens weer is er die gaping in mijn middenrif, die onrustbarende holte die daar nu al jaren zit...
Het zal zo blijven denk ik.
Maar het geeft niet. Ik leef niet voor geluk. Gelukkig zijn interesseert me niet. Ik leef voor het roerloze avontuur, dat zacht voorbijtrekt in een donkerblauw luchtledige..."
Dit alles lees ik op de laatste bladzijdes van Brave nieuwe wereld van Daan Remmerts de Vries. Het is het fascinerende verhaal van Kas van Wallenstege die verdacht wordt van een misdrijf en daardoor steeds meer afgezonderd raakt.
Ik besef dat hij geen vrolijke kijk op het leven schetst. Hij is een individu. Voelt geen verwantschap met de anderen. Bij de mensen die "iedere verrassing haten, die willen leven met onwrikbare zekerheden van de wieg tot het graf." Maar geen filosofie, hoe prachtig ook, zal ooit een schild vormen tegen de klappen die je blijkbaar moet ontvangen, zegt Kas van Wallenstege.
Ik vind dat mooi, zo'n boek wat in staat is me met zijn zinnen recht in mijn ziel te raken. En dat dat dan ook nog gebeurt op een moment dat ik 'net als vroeger' in de namiddag met een wijntje, kaarsjes aan en Enya op de achtergrond lekker allenig thuis ben met een boek... dat maakt het alleen nog maar mooier.

Wanhoop

Heb niet meteen durven gaan schrijven. Het roert zich vanbinnen.
Afgelopen weekend bleek erg confronterend uit te pakken voor mij. Een weekend vol uitersten. Aan de ene kant momenten van ontroering en verwondering, aan de andere kant de angst en de wanhoop.
Mooi toch, zou je denken. Ik leef. Dat is toch wat ik wil? Leven?
Het begon al tijdens de Vespers (en eucharistieviering) op de vrijdagavond. "Ik ben vrijwel altijd bang," schoot het door me heen. Het was alsof met die gedachte een sluis werd opengezet. Een grote golf angst sloeg over me heen. Ik voelde hem aan komen rollen, geen ontkomen aan.
Alsof zuster Paula het aangevoelde, liet ze me ervaren dat ik Gods geliefde dochter ben en eindigde ze haar meditaties steevast in een voorovergebogen houding, de handpalmen geopend voor ons hoofd: de houding van overgave.
De zaterdag stond voor mij persoonlijk in het teken van 'ik moet'. Altijd. Teveel. Mijn best doen om de angst de baas te blijven? Het besef was niet genoeg om het los te kunnen laten. De angst en 'het moeten' hadden me totaal in hun greep.
Er is geen vertrouwen, realiseerde ik me vanochtend tijdens mijn meditatie. En weer voelde ik de zuigende kracht van de eenzaamheid. Me verbonden voelen met mensen is voor mij heel erg moeilijk. Er is een wantrouwen gegroeid. Wie is wezenlijk met mij begaan? Met wie ben IK wezenlijk begaan?
Wanhoop staat dus weer eens op de stoep. Rumi zegt me haar binnen te laten. Ook zij heeft mij waardevolle dingen te vertellen. Ik haal eens diep adem en ga opendoen.

- kwan yin - 

Naderhand: 

Overgave blijft het sleutelwoord. 'Ik ga...' in plaats van 'Ik moet...', raadde zuster Paula me gisteren al aan. Uit het oordeel en daarmee uit het verzet stappen.

Cool loneliness

Loneliness is not a problem.
Loneliness is nothing to be solved.
The same is true for any other experience we have.

Wij zitten allemaal in hetzelfde schuitje. We zitten in een lichaam waar we al dan niet blij mee zijn op een plek waar we al dan niet blij mee zijn in omstandigheden waar we al dan niet blij mee zijn. Tegelijkertijd realiseren we ons dat het leven in wezen een verdomd eenzame bedoening is.
"We are fundamentally alone and there is nothing anywhere to hold on to," zegt Pema Chödrön.
Tegelijkertijd is ze er heel stellig over dat die eenzaamheid geen probleem is. Niet opgelost hoeft te worden. Net zoals al die andere stekelige ervaringen niet opgelost hoeven te worden. Juist niet, want het zijn toegangspoorten naar die ongekunstelde staat van zijn.
Het is zaak je open te stellen. Erbij te blijven. De neiging te weerstaan om naar links of rechts te gaan om je van die eenzaamheid vandaan te bewegen. Lukt je dat, dan sta je in het midden, zonder referentiepunt. Alleen. Daarin te rusten, noemt Pema Chödrön 'cool loneliness'. Je raakt er niet van over je toeren dat er geen oplossing is, dat je geen grond onder je voeten voelt.
Het mooie is dat die stekelige ervaringen als eenzaamheid en angst de toegangspoorten vormen tot die oneindige ruimte van ons menselijke hart. Ik hoef mezelf alleen maar met een liefdevolle en mededogende blik  te bezien om te voelen dat dit niet alleen mijn pijn is, maar de pijn van iedere mens.
Regelmatig mediteren helpt me die middenweg te gaan. Uit dat geconditioneerde te blijven, weg uit dat verhaal dat mij vertelt wat er allemaal niet goed is.
Het helpt mij de weg naar mezelf terug te vinden zodat ik er kan zijn voor mezelf.

illustratie: Barbara Tammes

Leven vanuit verbondenheid

Gisteren in bed zag het er allemaal donker en somber uit. Ik was me er volledig van bewust dat het mijn gedachten waren die mij dat gevoel bezorgden.
Stop! riep ik mezelf toe. Ik voelde hoe lekker ik op de matras lag en hoorde de stormwind buiten. Niets aan het handje.
En toch heb ik daar moeite mee. Is dat nu de manier? Is dat niet gewoon een geval van mindfull je kop in het zand steken?
Af en toe weet ik het echt niet meer. Wanneer mag ik me met recht zorgen maken en wanneer mag ik met recht de conclusie trekken dat er rigoureuze maatregelen vereist zijn? Wanneer ben ik de zaak aan het goedpraten doordat ik alleen maar mijn zegeningen wil tellen?
Met andere woorden: Hoe krijg ik De Waarheid onder al die stront vandaan?
Gisteren keek ik naar de volgende twee afleveringen van Six Feet Under. Nate wordt 40 en op zijn 'surpriseparty' verzucht hij dat hij het maar een verdomd eenzame bedoening vindt. Leven. De vrouw naast hem wijst hem er fijntjes op dat hij toch een vrouw heeft en een kind. Ja, maar het is eenzaam. Je wil echt contact, maar je kunt er nooit van op aan dat er iemand is als jouw trein aankomt. Zoiets zegt hij. Ik snapte hem helemaal.
Het lijkt wel of ik steeds beter besef hoe eenzaam het leven is als het me niet lukt om buiten mijn eigen beperkte ikje te kijken. Lukt het me niet te leven vanuit verbondenheid, dan blijf ik dobberen op een grote oceaan. In m'n eentje. Me druk maken over een mislukt leven. Me eenzaam voelen. Ook al heb ik familie en een paar lieve vriendinnen om me heen.
Ik heb Pema er weer eens bij nodig, merk ik. Dat is niet erg, ben dankbaar dat zij er is als wijze raadsvrouw op mijn pad.

En wat was het goede nieuws vandaag? Mijn gips is vanochtend losgesneden met een soortement van cirkelzaag! Ik ben heerlijk onder de douche geweest, heb mijn verwaarloosde voet gescrubt en ingevet en mijn benen lekker glad geschoren. Wat een zaligheid!

Zitten, Zijn en Zwijgen

Het voornemen is om vanaf nu niet één keer, maar twee keer per dag een half uurtje te gaan zitten. Met zitten bedoel ik mediteren. Zitten en zwijgen. Zijn. Open staan voor wat er is. Loskomen van mijn ego en alle identificaties die ermee samenhangen. Uit mijn eigen verhaal stappen.
Tot mijn grote vreugde heb ik steeds meer de ervaring dat ik in die stilte, op mijn tocht, in dat zwijgen, ook daadwerkelijk voorwaarden-scheppend bezig ben. Meer dan dat ik ergens vandaan aan het vluchten ben: weg van het lawaai, het gedoe, de verwachtingen en verantwoordelijkheden.
Het wordt me steeds helderder dat die stille ruimte de plek is waar vandaan gestart moet worden. Als ik vanuit het rumoer, de onrust en de angst vertrek, dan blijf ik naderhand zitten met een gevoel van vervreemding en dus van eenzaamheid.
Hoe doe ik dat in het dagelijks leven? Hoe stap ik uit mijn verhaal en blijf ik in verbinding met die bron diep in mij? Door stil te zijn, te zwijgen en te mediteren leer ik mezelf kennen en wordt duidelijk waar het grote geluk te vinden is, hoe ik mezelf kan geven wat ik nodig heb. Ik stap twee keer per dag doelbewust uit mijn verhaal en ervaar wie ik ben: "een deel licht en een deel duisternis", zegt Miek Pot. "Dat is de grote uitdaging gedurende de contemplatie. Het zijn geen tegengestelden maar delen van dezelfde medaille: jij."
Ik voel heel sterk dat zitten, zijn en zwijgen in mij de ruimte en de vrijheid scheppen die nodig zijn om te weten waar ik naar toe wil.
2012 draagt de belofte in zich een heel bijzonder jaar te worden.

illustratie: Barbara Tammes

Allerzielen

Allerzielen. We gedenken de doden. In mijn geval gedenk ik de dood van mijn vader, nu ruim 36 jaar geleden.
Hoewel bijna 10% van de mensen op jonge leeftijd een ouder verliest, is het vrijwel nooit onderwerp van gesprek. Gelukkig is er wel een aantal mooie boeken geschreven over het zo'n ingrijpend verlies op jonge leeftijd.
"Elk kind dat een ouder verliest, of dat nu een vader of een moeder is, voelt zich anders en alleen. In de gedachten van dat kind wordt op een geheim plekje een verhaal geschreven, een verhaal van verlies en pijn en van de overwinning op die pijn. Omdat het verhaal nergens kan worden gedeeld, blijft het heel ver weggestopt, soms zo ver dat het kind het zelf niet meer weet," zegt Maxine Harris in haar boek Een verlies voor altijd - De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder. Dit boek kwam voor mij als een geschenk uit de hemel. Er werd verwoord wat ik meegemaakt had en voelde. De enormiteit van de ramp die had plaatsgevonden toen ik net zeven jaar was geworden.
"Alles in het leven van het kind wordt anders, de ramp is absoluut. Na de ramp moet het kind zij of haar weg zien te vinden in een veranderde wereld. Deze nieuwe wereldorde wordt gekenmerkt door een volledige breuk met het verleden. Alles voelt anders, ook al zien sommige dingen in de buitenwereld - het huis, de school, de vriendjes - er nog hetzelfde uit." ...  "Als een ouder waarvan je houdt en die je nodig hebt, zomaar voor altijd kan verdwijnen, dan is niets meer veilig, voorspelbaar of zeker. Afgezien van het directe persoonlijke verlies moet het kind nu zijn eigen weg zien te vinden in een wereld die zelf wordt gekenmerkt door een onmetelijke leegte. Het gevoel van verlies sijpelt naar buiten en overspoelt alles."
Ik schrijf dit niet op uit zelfmedelijden. Ik schrijf het op voor de mensen die hetzelfde meegemaakt hebben, maar nog niet op zoek gegaan zijn naar hun eigen verhaal.
Heel aangrijpend is het boek Meer dan verdriet - een boek voor jonge mensen die rouwen, van Claire vanden Abbeele. Wat had ik vroeger graag zo'n boek gehad! Je kunt op lege pagina's schrijven en tekenen naar aanleiding van vragen over het voorafgaande hoofdstuk. Overal komen kinderen aan het woord. Zij drukken heel eerlijk en moedig uit wat er in hen omgaat. Confronterend, maar vooral inspirerend:

Ik groei erin

Sterven is voor mij niet langer verliezen. Ik heb al veel mooie dingen geleerd.

Sterven is een andere wending krijgen - voor mij is dat zo - en voelen dat het anders wordt...

Altijd doet het pijn, maar ik kan het nu zelfs al toelaten - ook al doet het zo'n pijn.

Ik groei erin.

Pieter

tekening uit mijn eigen herdenkingsboekje

Niet storen s.v.p.

Onder oude kranten, post, boeken en uitgescheurde artikelen, lag een opgeslagen Flow van afgelopen zomer. Op de bladzijden stond een artikel over het nut van stilte en afzondering. Ik las het nog een keer en wil er hier even over uitweiden.
Niet nodig om nog eens te vertellen, maar toch: voor mij is de stilte heel heilzaam heb ik gemerkt. Als ik de stilte niet opzoek, ga ik ten onder aan alle prikkels en indrukken die binnenkomen. Het schept de afstand die ik nodig heb om te kunnen voelen dat ik nog steeds één ben met die stille ruimte waaruit ik voortgekomen ben. Het herstelt de verbinding en dat geeft mij de rust om me te kunnen handhaven.

Ik lees graag artikelen over de stilte, heb er al veel gelezen en vaak zijn ze een bevestiging van wat ik al weet. Toch stonden er op deze bladzijden een paar opvallende uitspraken. 

Janet Plomp, auteur van Loslaten kun je leren, vertelt dat je jezelf tegenkomt als je alleen bent. "Als er niemand anders is om als oorzaak aan te wijzen van je gevoelens, dan krijg je met jezelf te maken. Jij bent zelf de enige die ervoor zorgt dat het prettig of minder prettig is. Dat levert zelfkennis op." Als je eerlijk naar jezelf durft te kijken, zeg ik er achteraan. 

Ook filosoof Jan Bor komt aan het woord en hij wijst mij op nóg een voordeel van alleen-zijn: "alleen zijn is de moed hebben om echt individu te worden. Als je zelf ontdekt dat je echt een eigen, uniek inidividu bent, dan laat je een ander meer in zijn of haar waarde. Omdat je beseft: hij of zij heeft, net als ik, een eigen individualiteit."

Als ik me terugtrek om te mediteren, dan ervaar ik mijzelf zoals ik ben. Ik neem in alle eerlijkheid waar wat er is. Bovendien ervaar ik haarscherp dat wij allen verbonden zijn met elkaar en voortkomen uit dezelfde bron, maar ik voel ook dat ik een volstrekt uniek mens ben, onvervangbaar en goed.

Dat het een mens goed doet om regelmatig even stil te staan en te voelen hoe de vlag erbij hangt, wordt door vele studies bewezen. Opvallend is dat mensen waarmee ik in gesprek raak over dit onderwerp regelmatig reageren met de uitroep dat ze daar "écht geen tijd voor hebben!" ...

En toen moest ik meteen denken aan de aanrader (ook uit het boek Ik wil dat je leeft van Leo Fijen) van wijlen André Louf, kluizenaar in Simiane-Cologne:

Iedereen kan zorgen voor stilte en alleen zijn en daarmee vrijwillig kiezen voor wat afstand van de wereld, zei hij. Om het heel concreet te maken gaf hij er een schema bij:

- iedere dag een korte tijd

- iedere week een halve dag

- iedere maand een dag

- ieder jaar een week

Het doet je goed en zal zijn vruchten afwerpen, voegde hij eraan toe.

Hoewel ik dit schema nog niet precies volg, kan dit toch al beamen.

André Louf 1929-2010

De boot gemist

Heb de boot gemist

zie ze gaan in de verte

mooie boot, mooie mensen

mooie dit, mooie dat

Ze hebben het goed

zijn allemaal vrienden

houden elkaar overeind

Doe lekker mee!

Hoe meer zielen hoe meer...

Maar ik hoef niet zo nodig,

hoor hier niet bij

Ik vertraag, raak achterop

laat hen voorbij

in groepen geklit

met in hun headphones

een schreeuw om contact

van een eenzame moeder

uit een andere wereld

Nog langzamer ga ik

geef het helemaal op

geen hoop meer voor mij

nee, hoef ook niet gered

Mijn vuurtje verwarmt me

ik stook het wat op

en leg me te rusten,

wil morgen vroeg op

Marieke de Vrij over spiritualiteit

Doordat ik vanochtend weer op het prachtige gedicht van Marieke de Vrij stuitte, ben ik naar haar gaan zoeken op het internet. Op haar website vond ik hele inspirerende teksten. Een interview met haar dat in 2006 in Paravisie gestaan heeft, maar ook een weergave van een lezing die zij ooit hield over spiritualiteit.
Op deze blog schrijf ik over mijn ontwikkeling. Dat ik daarbij zo graag zo eerlijk mogelijk wil zijn en dat dat vaak niet gemakkelijk is. Ik laat me raken door verdriet, eenzaamheid en kanten van mezelf waar ik niet zo blij van word. Ik ben een mens, maar wil mij o zo graag bewust blijven van mijn diepste zijn, dat Goddelijk is.
Marieke de Vrij zegt hier over: "Als je jezelf niet vertrouwt, dan wantrouw je God. Jezelf aannemen vraagt een heel diep besef van eenvoud. Er mag geen enkele miskenning van jou uit naar jezelf toe gaan en er mag geen opwaardering gaande zijn om dat je meer zou moeten zijn dan je vandaag kan uitbeelden. Het vraagt dus een volstrekte eerlijkheid."
Uniek zijn, authentiek zijn, het is allemaal heel moeilijk. Vooral in onze maatschappij. Hoe vaak ik al niet gedacht heb: En als ik er nu eens niet meer aan mee wil doen, wat dan?
"We zijn opgegroeid in een maatschappij waarin we buitengewoon oplettend zijn op anderen, erbij willen horen. Er zijn kwaliteiten in de maatschappij aangeduid als goed en anderen als uiterst onzeker of bedenkelijk. We manoeuvreren ons door de opgelegde stigma's heen om steeds dieper te doorvoelen dat we voortdurend rouwen om een potentie die we in ons meedragen, maar die zich uiteindelijk niet in volle wasdom kan uitdrukken. Die rouw is eigenlijk ondraaglijk."
Ach, ik lees zoveel moois op deze pagina's. Ik voel me ontzettend aangesproken omdat zij verwoordt wat ik voel tijdens meditaties of wat ik ervaar als ik plaats neem in mijn eigen woestijn.
Ze zegt ook, en dat vind ik heel mooi: "Of ik me nu heel erg in het licht voel staan of dat ik dagen heb dat ik het moeilijk heb, er komt een fase dat het om het even is. Je weet dat het hoort bij hetzelfde gegeven."

Ik zal mezelf dragen

Ik zal mezelf dragen

in de eenzame dagen

waar niemand wezenlijk

mij kan zien

Ik zal bij mij zijn

in de uren van pijn

behoedend dat mijn hart

niet zal breken

Daar waar nimmer

mijn huid geraakt wordt

zal ik beminnen mijn lichaam

de tempel van mijn ziel

Geen streling

zal een grotere zachtheid kennen

dat de liefdevolle warmte

van mijn eigen hand

Geen ogen zullen mij

dieper ontmoeten

dan mijn eigen ogen

die alziend in mildheid

mijn geest in openheid verkennen

Ik zal zijn

waar water en vuur

samenkomen

en aarde en lucht zich verbinden

Marieke de Vrij

Sporen van God

Op de inspirerende site Sporen van God schrijft Marianne Vonkeman over de veertiende-eeuwse mystieke tekst Wolk van niet weten:
"Gunstig voor het beschouwende leven is droefheid: namelijk de kwellende ‘volmaakte’ droefheid dat men is." ...  "Het diepe besef dat je God zou willen bereiken maar door het bestaan zelf onoverbrugbaar gescheiden bent, veroorzaakt een scheurende en ondraaglijke droefheid. Altijd maar weer dat ik dat ertussen schuift.. om gek van te worden. Het is onmogelijk voor een mens om zichzelf te vergeten en juist dat is de bron van deze alles verterende droefheid. Dat is precies haar nut: het doordringende verlangen dat met deze volmaakte droefheid gepaard gaat, maakt de ziel klaar voor de grote vreugde die een mens vrij maakt van alle kennis en ervaring omtrent zichzelf."
Ik schreef al eerder op deze blog over eenzaamheid. Die fundamentele eenzaamheid die ieder mens kent, staat rechtstreeks in verband met deze droefheid. Deze volmaakte droefheid. Het afgescheiden zijn van mijn oorsprong, van God, is heel pijnlijk. Het voelt als een afgescheiden zijn van pure, onbaatzuchtige, liefde.
Meister Eckhart zegt in Over God wil ik zwijgen dat "waarlijk bezitten van God berust op een juiste gemoedsgesteldheid en op een geestelijk, innerlijk gericht en geconcentreerd zijn op God." ... "Wie God zo in zijn wezen heeft, ervaart Hem als goddelijk en God straalt voor hem in alle dingen, want in alles proeft hij het goddelijke en uit alle dingen verschijnt hem Gods beeld. In zijn binnenste ziet God hem altijd aan, en in zijn onthechting en inkeer wordt hem zijn geliefde aanwezige God ingeprent." Je moet dus van goddelijke tegenwoordigheid doordrongen zijn, zegt Meister Eckhart.
Ik kan er heel erg van genieten als wijze mensen onder woorden weten te brengen waar ik ten diepste mee worstel. Het is het afgescheiden zijn van die echte liefde, die in mij die 'volmaakte droefheid' veroorzaakt.
Het lijkt erop dat ik van de liefde van God, van mijn vader, maar ook van mijn moeder afgescheiden ben geraakt. Daar kan ik soms diep verdriet van hebben. Gelukkig zijn er steeds meer momenten waarop ik besef dat die verbindingen er echt nog wel zijn en ervaar ik regelmatig die goddelijke tegenwoordigheid in mensen om me heen, de natuur en, last but not least, in mezelf.
Ik word gedragen en ben geliefd.

Eenzaamheid

Vanochtend fietste ik door een onmiskenbaar zonnige en warme zomerochtend naar de stad voor een lekker kopje koffie. Dit is toch geluk, dacht ik, maar ik was me vooral bewust van de immer aanwezige laag eenzaamheid binnen in mij. Nadat ik vanochtend gevoeld had hoe deze eenzaamheid pijnlijk om aandacht vroeg, was ik op de fiets gesprongen voor het broodnodige tegenwicht. Zon, wind, beweging en iets lekkers. Ik trok mezelf als vanouds uit het moeras omhoog. Goed zo, meisje, zo doe je dat, zei ik tegen mezelf. Tegelijkertijd popte er een andere gedachte op: Ja, zo blijf ik mezelf iedere keer omhoog trekken, maar als ik even niet oplet, dan zak ik weer weg.

Meestal zie ik deze laag als een gegeven waar ieder mens mee te dealen heeft. Af en toe speelt hij op. Het zij zo. Maar soms lijkt het ook wel alsof ik te diep aan het graven ben geweest. Dat het helemaal niet de bedoeling was dat ik zo diep zou gaan. Dat deze laag eigenlijk lekker onder wat andere lagen verborgen had moeten blijven. Dat al dat ontkennen en onder het tapijt vegen van pijnlijke zaken, wat een groot deel van de mensheid doet, nog helemaal zo gek niet is. 

Het rottige aan gevoelens van eenzaamheid is ook dat het niet iets is wat anderen voor mij op kunnen lossen. Dat maakt eenzaamheid tot een heel eenzaam iets als ik niet uitkijk. Vandaag heb ik gemerkt hoe goed het is om er toch over te praten. Ook al kan die ander het niet voor me oplossen, het helpt wel. Na een wandeling met een lieve vriendin voelde alles toch weer heel anders.

En zo is het toch geen klaagzang geworden. Het soort van stuk waardoor manlief mij vanavond bezorgd vraagt hoe het met me is. Ja, eenzaamheid klopte aan mijn deur vandaag en ik heb open gedaan. Okee, daar word ik niet heel vrolijk van over het algemeen, maar die eenzaamheid hoort er wel degelijk bij. En als je eenmaal de weg van de krijger gaat, dan is er geen weg meer terug. 

Krasse knar

Al een paar weken zijn mijn kinderen de radslag en de handstand aan het oefenen. Mijn dochter is inmiddels zover dat ze een paar pasjes kan lopen op haar handen.
Ik weet dat ik het ook ooit kon. Op mijn handen staan. Dat lopen is me nooit gelukt, maar gewoon rechtop even op mijn handen blijven staan, dat kon ik ook.
Eindelijk durfde ik vanochtend de proef op de som te nemen. En ja, hoor: ik kon het nog steeds! Wat een kick! Ook dit is spelen, loslaten, weer vrij durven bewegen. En wat vind ik dat toch lastig.
Het lijkt wel alsof het vooral niet te leuk mag worden. Niet te uitbundig, niet teveel genieten, want dan gaat het mis en volgt er veel verdriet.
Lieve schat, zeg ik tegen mezelf, het is nooit te laat om weer mee te gaan doen. Ze zullen wel even gek staan te kijken, maar het toch vooral heel erg leuk vinden. Het gaat hier om iets superbelangrijks: plezier maken.
Weer mee gaan doen. Daar zeg ik zo maar iets. Dat heb ik dus al heel lang niet gedaan. Ik heb erbij gestaan en ik keek ernaar. Ik wilde wel, maar kreeg het niet voor mekaar. Nu wel? Ik ga er de hulp bij nodig hebben van mijn vriend en mijn kinderen. Die zijn hier alledrie HEEL ERG goed in.
En natuurlijk is dit weer een prachtige metafoor voor mijn leven. Langs de kant staan en kijken naar anderen die veel plezier hebben. Het gevoel er buiten te staan. Er geen deel van uit te maken. Ik kan er heel treurig van gaan worden, maar dat doe ik niet. Ik ben blij met dit inzicht van vandaag.
Deze krasse knar gaat het (met wat hulp) vanaf vandaag anders doen!

Een inspiratiekaartje van Saskia de Bruin